Funkcje hipotezy w procesie badawczym

Niniejszy tekst może być przydatny przy pisaniu następujących opracowań: prace inżynierskie, prace licencjackie i prace magisterskie. Coraz częściej pisanie prac zawiera w sobie elementy metodologiczny i wymagane jest przeprowadzenie badań. Stąd kolejny tekst o hipotezach i będzie ich jeszcze więcej z czasem.

przez pojęcie hipoteza rozumie się każde przewidywanie lub przypuszczenie oparte na istniejącej wcześniej wiedzy, na zaobserwowanych nowych faktach, a najczęściej na jednym i drugim. Zadaniem hipotezy jest nie tylko zsumowanie starych i nowych faktów, ale przede wszystkim ich wyjaśnienie. Stwierdzenia te prowadzą do obciążenia hipotezy kilkoma ważnymi dla rozwoju nauki funkcjami metodycznymi, których rzeczywistym źródłem są:
teoria naukowa i wyprowadzone z niej konsekwencje, – spostrzeżenia poczynione przez innych badaczy przy analizie istniejącego stanu wiedzy lub wyników obserwacji obiektów i zjawisk, wnioski (a często spostrzeżenia) wysunięte w toku własnych badań.
Najczęściej wymienianą w piśmiennictwie funkcją hipotezy jest funkcja eksplanacyjna (wyjaśniająca) polegająca na ujawnieniu istoty wyjaśnianego obiektu (lub zjawiska), która z kolei stanowi określony sposób zorganizowania całości tych charakterystycznych cech obiektu, których wyeliminowanie (każdej z osobna lub wszystkich razem) jest równoznaczne ze zniszczeniem obiektu. Inaczej mówiąc, obiekt przestałby być zgodny z jego definicją. Ujawnienie istoty obiektu może być dokonane tylko przez poznanie jej reakcji z istotami innych obiektów. Stosunki i związki między obiektami opisywane są w postaci praw nauki. Tak więc wyjaśnić jakieś zdarzenie (fakt) lub obiekt – znaczy wykazać, że podlegają one określonemu prawu lub zbiorowi praw. Prawa nauki mogą odzwierciedlać: substancjonalne, atrybutywne, przyczynowo-skutkowe (zwłaszcza funkcjonalne), strukturalne stosunki rozpatrywanego obiektu lub zjawiska.
Realizacja eksplanacyjnej funkcji hipotezy polega na wykazaniu, że rozpatrywany obiekt podlega (spełnia warunki) określonemu prawu naukowemu. W przypadku pozytywnej weryfikacji hipotezy o zgodności obiektu z prawem naukowym następuje przypisanie temu obiektowi cech innych obiektów spełniających to prawo. Warto pamiętać, że za prawo naukowe uważa się zdanie odpowiadające ogólnemu schematowi: „Dla każdego przedmiotu X, jeśli znajdzie się on w warunkach C, spełniona jest zależność D”. Takie rozwiązanie jest szczególnie przydatne jeśli chodzi o prace licencjackie.
Eksplanacyjna funkcja hipotezy z racji różnych motywów wyjaśniania generuje różne odmiany hipotez odpowiadające charakterowi wyjaśnień.
Następną funkcją hipotezy jest funkcja retrospekcyjna. Występuje wtedy, kiedy hipotezę formułuje się na podstawie stanu wiedzy zastanego przez twórcę hipotezy, który zamierza sprawdzić, jakimi drogami następował rozwój problemu, kierunku naukowego czy dyscypliny naukowej. Funkcja ta jest szczególnie przydatna wtedy, kiedy próbuje się odnaleźć przyczyny zaniku jakichś kierunków badawczych lub zaprzestania rozwiązywania problemów naukowych.
Kolejną funkcją hipotezy jest funkcja korekcyjna polegająca na wyszukiwaniu błędów w rozumowaniu lub metodzie badawczej i odnajdywaniu przyczyn ich wystąpienia. Funkcja ta jest ściśle związana z funkcją retrospekcyjna, ponieważ świadomość wystąpienia błędów w pracy naukowej powstaje dopiero po jakimś czasie.

Funkcja korekcyjna jest zwykle następstwem weryfikacji wiedzy, jakiej się dokonuje po zaobserwowaniu nowych, wcześniej nieznanych faktów. Formułuje się wtedy hipotezy korygujące zastany stan wiedzy.
Za pomocą hipotez nauka stara się również rozszerzyć zakres istniejącej wiedzy przez uogólnienie spostrzeżeń. Formułuje się w takich przypadkach hipotezy wyznaczające granicę uogólnienia. Pochodną takiego działania jest funkcja prognostyczna wobec rezultatów badań. Wynika to z konsekwencji głoszącej, że jeżeli hipoteza jest prawdziwa, to w przewidywanych badaniach powinno się uwzględniać określone wyniki już uzyskane w procesach badawczych.
Hipoteza spełnia także funkcję integracyjną polegającą na łączeniu poszczególnych elementów wiedzy w większe, lepiej zorganizowane całości.
Jeśli więc hipoteza została wygenerowana na skutek odkrycia nowych faktów, to jej zadaniem jest znalezienie połączenia z systemami wiedzy istniejącej. To połączenie może odbyć się przez zinterpretowanie tych faktów z punktu widzenia istniejących teorii albo przez modyfikację teorii. Zdarza się, że w wyniku takiej integracji hipotezy włączane są do teorii, co rozszerza zakres treściowy teorii i wzbogaca jej możliwości integracyjne, ale może się zdarzyć, że osłabia jej wiarygodność.
Analiza funkcji hipotezy prowadzi do kilku ważnych dla posługiwania się hipotezami wniosków.
1. Hipoteza badawcza powinna być związana z problemem, dlatego jej funkcje oraz ich układ hierarchiczny zależą od charakteru i cech problemu badawczego. W większości przypadków hipotezę realizuje wiele funkcji, które mogą tworzyć różne układy strukturalne, np. szeregowy, równoległy, hierarchiczny itp. Od takiego układu zależy kolejność realizacji funkcji i metoda badawcza przyjęta do sprawdzania jej prawdziwości.
2. Hipoteza powinna być naukowo uzasadniona, z czego wynika, że naukowa argumentacja powinna mieć również wnioski dotyczące zrealizowanych funkcji.

Czytaj więcej

Tematyka pracy dyplomowej

Zaleca się, żeby przy wyborze tematyki pracy dyplomowej studenci uwzględniali nie tylko zainteresowania, lecz przede wszystkim osobiste uzdolnienia, predyspozycje intelektualne, umiejętności oraz możliwości działania i warunki organizacyjne danej uczelni. Zdarza się, iż dyplomantom brakuje samokrytycyzmu i – przeceniając własne możliwości – wybierają tematykę seminaryjną, której potem nie są w stanie sprostać. Funkcjonuje wiele  powodów tego zjawiska. Po pierwsze studenci redagują, pracę dyplomową częstokroć z przedmiotów kierunkowych, poznawanych dopiero podczas ostatniego roku studiów. Wykazują zatem nikłą orientację w obrębie specjalistycznych zagadnień. Po drugie wiele tematów, znajdujących się w wykazach seminaryjnych, dotyczy aktualnej działalności badawczej jednostek uczelnianych (zakładów czy katedr), z których wywodzą się promotorzy. Sugerowana przez nich tematyka prac traktuje o problemach nowatorskich, nieudokumentowanych w opracowaniach naukowych. Dlatego w fazie realizacji pracy dyplomanci doznają rozczarowań z powodu braku literatury przedmiotowej, niedostatku publikacji związanych bezpośrednio z tematyką seminaryjną. Po trzecie niekiedy promotorzy proponują zbyt obszerną tematykę prac. Dyplomanci nie radzą sobie z nagromadzeniem zbyt wielu szczegółowych zagadnień, które należy poddać analizie czy nazbyt szerokim zakresem źródeł. A zatem niezbędna okazuje się należyta troska promotorów o odpowiednie dobieranie tematyki prac i jej dostosowanie do możliwości seminarzystów. Nad odpowiednim poziomem tematyki seminaryjnej czuwają zresztą Rady Wydziałów bądź Rady Instytutów. Należy dbać zwłaszcza o to, aby tematy w wykazach seminaryjnych wyznaczały jak najbardziej konkretny zakres podejmowanej problematyki badawczej

Czytaj więcej

Cel pracy

Tym razem zastanowimy się czym jest cel pracy dyplomowej. Coraz częściej jest wymagany w pracy, ponieważ promotor sprawdza w ten sposób zdolność samodzielnego myślenia przez studenta. Praca dyplomowa ma być zwieńczeniem procesu edukacyjnego wyższej uczelni. Powinna dokumentować, że absolwent danego kierunku studiów należycie poznał zagadnienia wybranej dyscypliny naukowej w zakresie:
• dotychczasowego dorobku teoretycznego;
• metod badawczych danej gałęzi nauki.
Praca dyplomowa służy do oceny wiedzy i umiejętności studenta. Jest swego rodzaju instrumentem diagnostycznym, który ma wykazać:
» w jakim stopniu absolwent przyswoił umiejętność pisania prac naukowych z dyscypliny, będącej przedmiotem studiów;
• czy opanował materiał badawczy (literaturę wybranej dyscypliny, inne materiały źródłowe);

• czy rozumie założenia metodologiczne studiowanej dyscypliny;
• czy potrafi posługiwać się praktycznie metodami badawczymi;
• czy ujawnia przygotowanie do pracy zawodowej zgodnie z ukończonym kierunkiem studiów.
Proces przygotowywania pracy dyplomowej powinien spełniać następujące cele dydaktyczne:
• opanowanie literatury naukowej w zakresie opracowywanej tematyki;
• pogłębienie znajomości przedmiotu studiów;
• przyswojenie terminologii specjalistycznej i właściwe posługiwanie się nią w toku wywodów;
• zapoznanie się (w stopniu przynajmniej ogólnym) z metodami pracy naukowej;
• zdobycie umiejętności analizowania i dostrzegania prawidłowości w obserwowanych zjawiskach;
• przyswojenie naukowego sposobu prowadzenia wywodu (dowodzenia, argumentowania, streszczania poglądów innych autorów, prezentowania istoty polemik naukowych), logicznego rozumowania, precyzyjnego posługiwania się stylem naukowym;
• nabycie samodzielności w zdobywaniu informacji, umiejętnym wykorzystaniu źródeł, rozszerzaniu zasobu wiedzy z danej specjalności;
• opanowanie umiejętności dokumentowania faktu wykorzystania cudzego dorobku;
• wdrożenie studenta do posługiwania się nabytą wiedzą w praktyce, wiązania zagadnień teoretycznych z problemami praktyki.

Taki właśnie jest cel pracy dyplomowej.

Czytaj więcej

Przykładowe wnioski do pracy licencjackiej

Realizm

Krytycy twierdzą, że współczesny realizm jest niespójny, obejmuje bowiem szereg przeciwstawnych stanowisk. Wprowadzenie nowych zmiennych umożliwiło dostosowywanie teorii do rzeczywistości i wytłumaczenie niemal każdego zachowania państwa w środowisku międzynarodowym. Inni stawiają zarzut Kennethowi Waltzowi, że pozbawił tradycje realistyczna subtelności oraz zrozumienia, że potęga łatwo przekształca się we wpływ i ukrywa się pod postacią akceptowanych norm. Dowodzą, że neorealizm, zarówno w odmianie defensywnej, jak i ofensywnej, nie potrafi wyjaśnić polityki międzynarodowej po zakończeniu zimnej wojny. Spotyka się także ironiczne stwierdzenia, że realizm co prawda dobrze wyjaśnia wydarzenia na scenie międzynarodowej, jednak dopiero post factum.
Następuje z drugiej strony wzrost zainteresowania historią dyscypliny i realizmem klasycznym. W ostatnim okresie popularność zyskuje realizm neoklasyczny, który jest. rekcja na przemiany w świcie współczesnym. Z czasach kryzysu: państwa wracają do polityki nastawionej na bezwzględne realizowanie własnego interesu, także za pomocą siły, czego dowodem są działania Rosji wobec Ukrainy. Trawestując znane zdanie dotyczące demokracji możemy stwierdzić, że realizm jest najgorszą teorią stosunków międzynarodowych,jeśli nie liczyć wszystkich innych teorii, które próbowano stosować.
Realizm neoklasyczny uznaje wyjaśnienia polityki zagranicznej państw za pomocą jednej zmiennej niezależnej — struktury systemu międzynarodowego — za niewystarczające. Zdaniem przedstawicieli tego nurtu polityka zagraniczna jest także wynikiem oddziaływania ideologii, osobowości i ambicji przywódców oraz kontroli sprawowanej nad społeczeństwem, w wiec czynników umiejscowionych na poziomie państwa. W ramach realizmu neoklasycznego możemy wyróżnić nurt amerykański, który wywodzi się z neorealizmu i uznaje nadrzędność struktury systemu międzynarodowego, oraz nurt europejski, który nawiązuje od realizmu klasycznego i w szerszym zakresie uwzględnia oddziaływanie czynników na poziomie państwa. W ramach tego ostatniego podejmowane są także wyjaśnienia Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa.
Spotyka się opinie, że realizm neoklasyczny ma przed sobą dwie alternatywne drogi rozwoju. Pierwsza droga to zaakceptowanie roli podporządkowanej wobec  neorealizmu, przyjęcie za Kennethem -Waltzem, że uwarunkowania systemowe przeważają i wyjaśnianie za pomocą czynników wewnątrzpaństwowych anomalii w zachowaniu państw w oczekiwaniu, że w dalszej perspektywie anomalie te, na skutek oddziaływania mechanizmów socjalizacji i konkurencji, zanikną. Druga droga to uznanie, że różnice w zachowaniu państw nie są anomalią, lecz zjawiskiem stałym, które wymaga wyjaśnienia za pomocą nowych teorii, oraz przedstawienie własnego programu badawczego. W pierwszym przypadku możliwe jest pokojowe współżycie z neorealizmem, natomiast w drugim, napięcie między tymi nurtami byłoby nieuniknione.

Takie konkluzje zawsze są mil widziane na końcu prac licencjackich.

Czytaj więcej

Administracja publiczna

Przez administrację publiczną rozumie się zespół działań, czynności i przedsięwzięć organizatorskich i wykonawczych, prowadzonych na rzecz realizacji interesu publicznego przez różne podmioty, organy i instytucje, na podstawie ustawy i w określonych prawem formach.

Definicja ta ma charakter mieszany, czyli wyraża przedmiotowo-podmiotowe ujęcie administracji. Nie jest to, co wynika zresztą z uprzedniego posługiwania się przez nas innymi rozumieniami administracji publicznej, jedyne możliwe ujęcie tematu.

W definicji funkcjonalnej, która do niedawna królowała we wszystkich niemal podręcznikach nauki prawa administracyjnego i administracji w naszej części Europy, kładzie się główny nacisk na aktywność państwa („administracja jest to organizatorska działalność państwa”), ale również na pełną zależność tej działalności od państwa (na kategorialną jedność tej funkcji z „państwem”, w istocie rzeczy). W określeniu tym unika się z jednej strony pomieszczenia owej „działalności” (administracyjnej – organizatorskiej) w instytucjonalnym systemie podziału władzy, z drugiej zaś – odmawia przypisania, względem administracji, jakichkolwiek funkcji prawu. Ponadto, co najważniejsze, w ujęciu tym brak czyn­nika opisowo-wartościującego – tego mianowicie, że w działalności administra­cyjnej zawsze idzie o interes publiczny, co silnie podkreśla przedstawiona powy­żej definicja mieszana[1].

Funkcjonalne określenie administracji po prostu jako „organizatorskiej dzia­łalności (funkcji) państwa” zamazuje więc specyfikę administracji publicznej pośród różnych sfer i form działalności państwowej, a zwłaszcza poznawczą funkcję zasady podziału władzy państwowej między autonomiczne, ale współdziałające, kontrolujące się wzajemnie i przez to równoważące się organy usta­wodawcze, wykonawcze i sądownicze. Tak działa administracja publiczna.

Takie funkcjonalne ujmowanie administracji było powszechne poprzednio – przed 1989 r., gdy królowała zasada jednolitości władzy państwowej, ujęta w organizacyjny (i polityczny) wymiar centralizmu demokratycznego, a także zasa­da jedności własności państwowej. Służyło to zamazywaniu odrębności admini­stracji i polityki, podporządkowując administrację – polityce (kierownictwu partyjnemu, również w sferze personalnej: system tzw. nomenklatury), jak rów­nież czyniło nieczytelną swoistość ról poszczególnych aktorów życia publiczne­go. Nadto pozwalało włączyć w ową rozległą „organizatorską działalność pań­stwa” również i funkcję zarządzania gospodarczego. W realnym socjalizmie pań­stwo i partia komunistyczna (a raczej: Partia i państwo) łączyły przecież wszyst­kie role: władzy publicznej, właściciela, zarządcy (administratora), pracodawcy itp.

[1] H. Izdebski, M. Kulesza, Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne, Liber, Warszawa 2000, s. 79

 

 

Przykładowy tekst

Czytaj więcej